Engel IB144 Manual do Utilizador descarregar pdf (Página 394)

338

te voegen waren: steke-zot, puur-steke-zot, steke-vet, steke-vol. Waar zijn deze

naar gevormd?

Nu voelen we nog nu en dan verband tusschen stok-doof en

moederziel-alleen b.v., en de enkel-woorden. 't Bewijs? Wel, zelfs een leek,

die zijn aandacht er op gericht wordt, probeert die, in hun verband met mekaar te

verklaren, vandaar die mooie ophelderingen van de laatste, b.v.: zoo alleen als bij

je geboorte.

26. Maar er zijn ook prae- en suffixen, waar men in 't geheel geen verband meer

gevoelt, zij hebben zich totaal gescheiden van hun enkelwoorden; zij zijn

woordvormsels geworden; het enkelwoord wijzigde zijn beteekenis, of vaak verdween

het zelfs geheel.

Bij ‘beren, dragen’ hoort, behalve de substantieven, (lijk-)baar, berrie, ook

baar

. Dit tot suffix geworden adjectief is goed op z'n plaats in ‘vrucht-baar’. De

beteekenis ging van ‘dragend’ over in ‘kunnende dragen’, dat er ook in opgesloten

lag

; daarna algemeener in ‘wat kan ....’, en toen kon men een woord als ‘draag-baar’

vormen; men hoort (en schrijft) het vaak al als ‘-ber, -bre’, wat te vergelijken is met

‘-rik’.

Zoo is -schap nog bewaard in 't adjectief schappelijk; 't engelsch kent nog

het substantief afzonderlijk: ‘shape’, maat, vorm, patroon, manier. Deze

beteekenissen zijn in ‘schappelijk’ nog voelbaar; ook nog in 't suffix -schap?

Zoo langzamerhand wordt -rijk nu toonloos, al lang is dit -lik, - wel nog -lijk,

maar ten onrechte geschreven

. - Dit is een zuiver

1) Van Helten, Taal- en Letterbode, V, 237, brengt ze etymologisch met ‘stok’, en ‘stik’, en ‘stek’

in verband. Ik betwijfel de juistheid van deze onderlinge samenhang.

2) Vgl. oudhoogd. bâri, mhd. baere, nog als adjectief.

3) Dat een woord -baar eerst ‘dragende’, en dan door ontwikkeling van een bij beteekenis

ook: ‘kunnende dragen’ gaat beteekenen, daar heeft niemand wat tegen. Maar waarom

keurt men dan brekende waar, (on)roerend goed e.a. af? - is daar de wijziging

van beteekenis een andere? Ik kom bij de Beteekenis-leer er op terug.

Ook hierbij is waar wat ik op blz. 315 en 351 schreef: door de hedendaagsche

taal te bekijken, te zien hoe die is; hoe die nu leeft, en onder je oogen verandert, eerst

dan kan het vroegere verklaard en opgehelderd, de vroegere historie er van begrepen.

Deze beteekenissen, die er bij-in-begrepen zijn, kan men vergelijken met de glides of

gliding-vowels in de uitspraak, die ook de hoofdklank de baas kunnen worden, vgl. hiervoor

Cosijn, blz. 237; en het friesch, b.v. ké

l (kalf), pluralis ki

llen; hé

l (half), subst. hi

lte (helft).

4) Om de beteekenis en etymologie is dit toch niet noodig; vgl. Frederik, waarom dan? Vgl.?

L.A. te Winkel, Leerboek der Ned. Spelling, blz. 110: lijk, ohd. lih.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 ... 439 440

Comentários a estes Manuais

Sem comentários

Engel IB144 Manual do Utilizador Página 394

Comentários a estes Manuais

Manuais e produtos relacionados com não Engel IB144