Engel IB144 Manual do Utilizador descarregar pdf (Página 378)

322

5. Men zal zeggen: hij schenkt alweer het water bezijën 't glas. - Maar ook: hij

giet het water weer 't glas bezijën langs. Dan staat de praepositie achter het

bepaalde woord

. En als antwoord kan de vraag dienen: zoo, is hij 't, die 't altijd er

bezijën schenkt?

Nu is men minder gewoon - en niet alleen in 't nieuwnederlandsch - om zoo'n

woord als ‘bezijën’ bij het voorgaande dan wel bij 't volgende te voegen; men trekt

het eerder tot het werkwoord dan tot het substantief. Zoo kan uit deze en dergelijke

constructies een samenstelling worden. Samen krijgen die woorden dan een min

of meer gewijzigde beteekenis; natuurlijk, dat ligt in de aard van samenstellingen.

Dan wordt de praepositie min of meer bijwoord. En omgekeerd kan een bijwoord

met een werkwoord samengesteld, de beteekenis en functie krijgen van een

praeposìtie

Van-zelfs, de samenstelling blijft nog scheidbaar, al voelt men ook dán, het verband

nog wel tusschen het werkwoord en 't andere lid.

Onder invloed van deze werkwoordelijke samenstelling kan nu een praepositie,

als die heel op zich zelf achter het bepaalde woord staat, ook een gewijzigde

beteekenis krijgen. Dat heeft die dan ook méestal in 't nieuwnederlandsch. Aan deze

praeposities, met min of meer bijwoordelijke beteekenis, wil ik den naam van

adverbiale praeposities geven.

Achter het substantief kan dus een enkele maal een praepositie, vaker een

adverbiale praepositie staan; 't meest is het een adverbium

. En

1) Vgl. hd. gegenüber der kirche, dem rat-hause gegenüber; dem gesetze zuwider. - lat.: Romam

versus, honoris causa. - Vgl. Strong-Logeman-Wheeler, Introduct. Hist. Lang. 276/7, en noot.

Ook ‘bezijën’ is eigenlijk substantief.

2) Zie vooral v. Helten, § 342. Die met zijn Spraakleer een begin maakte met wat anders. Daarin

zijn heele hoofdstukken, in aanleg zeker, in opbouw bijna onverbeterlijk.

3) In

Taal en Letteren

, II, 256, is de vraag gedaan:

7. STARING,

Zang bij den haard:

't Valt mijn glas bezijden:

Is er iets tegen om dit

bezijden

een

voorzetsel

te noemen (de letterlijke beteekenis

van den term daargelaten)? Vgl.

Ivo, Volksuitgaaf

, 143: ‘Wat taal den weg langs

werd gesproken’, - en in

Lochem behouden:

‘Het spoor langs’.

Van waar het onderscheid tusschen ‘Hij loopt langs het water’ en ‘Hij loopt het water

langs’? - Het onderscheid tusschen voorzetsel en bijwoord, bedoel ik.

In hoeverre

langs

in den laatsten zin

geen

voorzetsel?

Breda

J. Hs.

Het heet meestal een adverbium; dat is 't zeker hier niet. Is 't een bijwoord-praepositie? M.i.

wel; zoo 't nog geen praepositie is, achter z'n substantief. De grens hiertusschen is moeielijk

aan te geven. Voor de beteekenis is te vergelijken: langs welken weg moet ik; welken weg

langs moet ik; welken weg moet ik langs; en verder tal van voorbeelden in elke Spraakleer.

Regel is dit postpositum plaatsen bij voornaamw. bijw.: daardoor, er uit, enz.; vgl. Terwey, §

152, over den naam. en vooral van Helten, § 137.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 ... 439 440

Comentários a estes Manuais

Sem comentários

Engel IB144 Manual do Utilizador Página 378

Comentários a estes Manuais

Manuais e produtos relacionados com não Engel IB144