Engel IB144 Manual do Utilizador descarregar pdf (Página 393)

337

In: ‘nee, jongelief, dat gaat híer zoo niet, je moet liever maar weggaan’, is ‘jongelief’

vrij wel synoniem met ‘jongetje’; let maar op meisjelief, moederlief, vaderlief

tantelief, (en zelfs maatjelief)

, en vergelijk die met tantetje, en moedertje, en vadertje,

en maatje.

In origine is 't natuurlijk het adjectief postpositum; wat manier van constructie

genoeg uit het ‘Wilhelmus’ bekend is. Zij zijn min of meer nog ‘liefkozings-woorden’,

maar dat zijn die op -

, het verkleinsuffix, ook; en in ‘jongelief’, b.v. in den

aangehaalden zin, is die liefkozing wel niet bizonder groot meer.

Dit -lief wordt een nieuw verkleinings-suffix.

In al die samenstellingen toch zijn de deelen, waar ik 't over had, van zelfstandige

woorden, op weg naar de prae- of suffixen, d.w.z. men gaat ze alleen als

aanhangsels voor of achter, ergens bij plaatsen om de beteekenis te wijzigen van

dat hoofdwoord; vooral, als men naar 't voorbeeld van een paar, die vormsels ook

daar zet, waar ze op zichzelf eigenlijk niet kunnen bijgevoegd, dan worden het voor-

en achtervoegsels.

Hun verband met het enkel-woord wordt nog wel gevoeld; zoo bij die met -vol

en -rijk zijn gevormd

. Maar bij -rijk valt al op te merken, dat het in vele gevallen

als -rik met toonlooze

(fonetisch rək) wordt uitgesproken; dit toonloos worden

wijst er op, hoe 't verband met het enkelwoord, het adjectief ‘rijk’ los raakt, in die

woorden natuurlijk, die in de algemeene spreektaal 't meest gebruikt worden.

Zoodra ze dus vormsels worden, wordt het verband met het enkelwoord slapper

en wordt er analogie-formatie. Een merkwaardige vindt men in moedernaakt,

dat natuurlijk niet is: naakt als een moeder, en evenmin: naakt zooals men van de

moeder komt; en in moederziel-alleen(-ig), en andere. Wat ze zeggen willen,

is duidelijk. Waar ze naar gevormd zijn? Dat kan ik niet aangeven. Want: vaak gaat

de eerste vorming verloren.

Dit lijkt mij ook het geval bij steke-blind; waarbij vroeger nog

1) Ook de naam van een soort muts geworden. Een mooi voorbeeld van beteekenisovergang;

vgl. zuid-wester.

2) Vgl. drup-p

el-tje

3) Verdam, Geschied. Ned. Taal, blz. 77 somt op: zin-rijk, zaak-rijk, troost-rijk, liefderijk (liéfdrik)

klankrijk, roemrijk, schaduwrijk, talrijk (talrik) nvloèdríjk(!) r dĕríjk, volkrijk (volkrik) woorděríjk.

eer-vol, hoop-vol, zorg-vol, roem-vol, liefde-vol. - Vgl. vol- als voorvoegsel ook!

Vgl. ook waardig: geloof-, achtens-, lof-, eer-, eerbied-, prijzens-, beminnens-waardig.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 ... 439 440

Sem comentários

Engel IB144 Manual do Utilizador Página 393